Chile: Người Mapuche

Khi đến thăm viếng thị trấn Puerto Varas, vợ chồng tôi được nghe thuyết trình và hội thảo về người bản địa ở đây tên người Mapuche.

Một cháu bé người Mapuche. Hình Wikipedia.

chile05c

Người Mapuche là một chủng tộc sống ở vùng miền Trung-Nam nước Chile và Tây-Nam nước Argentina. Người Mapuche gồm nhiều chủng tộc khác nhau cùng chung một ngôn ngữ (Mapudungun), một tổ chức xã hội, kinh tế và tôn giáo giống nhau.

Họa sĩ Eduardo Rapiman là một người Mapuche ở Chile. Hình Wikipedia.

chile05e

Người Mapuche chiếm 80% dân số dân bản địa ở nước Chile (Chí Lợi), và chiếm 9% dân số nước này. Đa số người Mapuche sống tập trung trong vùng Araucania. Một số người Mapuche đã đến định cư tại vùng thủ đô Santiago, vì ở đây dể kiếm việc làm hơn.

Bức tranh “El Malón” (Người Mapuche tấn công) của họa sĩ Johann Moritz Rugendas (1802-1858). Hình Wikipedia.

chile05f

Như đã nói ở trên người Mapuche gồm nhiều chủng tộc khác nhau cùng chung một ngôn ngữ. Trong số chủng tộc này, phải kể người Picunche, tức là người miền Bắc, người Huilliche tức là người miền Nam, và người Moluche từ vùng Araucania, một phần ở Chile và phần kia ở Argentina.

Một tác phẩm chạm trổ rất xưa về Người Mapuche. Hình Wikipedia.

chile06

Nhiều người Mapuche đã thành lập gia đình với người da trắng đến từ Âu Châu, đám con lai của họ được gọi là Mestizo. Số người Mapuche thuần túy bị mất đất mất tự do, nên thỉnh thoảng họ tranh đấu về đất đai và quyền lợi với người da trắng.

Một người Mapuche ở Chile biểu tình. Hình Internet

chile05d

Một vài người Mapuche trẻ bị cảnh sát Chile giết chết trong những năm 2,000. Hình Wikipedia.

chile06a

“Nếu bạn có kế hoạch nghiên cứu tiếng Tây Ban Nha tại Chile hoặc Argentina, bạn có thể muốn tìm hiểu một chút về người Mapuche. Nhóm này bản địa sống ở Chile và Argentina. Theo ước tính năm 2002, có khoảng 604,000 cá nhân ở Chile và 300.000 ở Argentina, làm cho Mapuche một trong nhóm bản địa lớn nhất của châu Mỹ Latin.

Lịch sử sớm nhất của người Mapuche là vẫn còn chưa rõ ràng. Các chuyên gia được chia trên các câu hỏi về nguồn gốc của ngôn ngữ Mapuche. Một số tin rằng nó có liên quan đến các ngôn ngữ Penutian ở Bắc Mỹ, trong khi những người khác tìm thấy nó thêm tương tự như ngôn ngữ Andean. Ngay cả khi Mapuche thiếu một cơ cấu chính phủ chính thức, họ đã ấn tượng có thể chống cự chinh phục của Đế chế Incan nhiều lần.

Mapuche cũng đã có thể đẩy lùi các cuộc chinh phục Tây Ban Nha vào thế kỷ 16. Trong thực tế, họ dường như để giữ cho những người châu Âu từ quay trở lại khu vực nhất định cho đến cuối thế kỷ 19. Mapuche sử dụng các rào cản tự nhiên của sông Bio-Bio vẫn còn bị cô lập từ những người châu Âu. Kháng chiến này kéo dài khoảng 300 năm và được gọi là chiến tranh Arauco. Ở giữa thế kỷ 17, những người cai trị của Chile và người Mapuche tạo ra một hiệp ước hòa bình.

Cuối thập niên 1880, Chile đã phát triển một đội quân rất lớn với thiết bị quân sự mới nhất. Mapuche đã choáng ngợp. Các nhà lãnh đạo chính phủ Chile buộc một số các nhà lãnh đạo Mapuche để ký một hiệp ước và đồng ý rằng họ đã được hấp thu vào Chi-lê. Kết quả là, đã có thời gian khó khăn cho người Mapuche bao gồm các nạn đói và bệnh tật. Dân số của họ giảm xuống đáng kể. Thêm vào đó, các nền kinh tế nông nghiệp và thương mại đã bị phá hủy, để lại nhiều Mapuche người đàn ông và phụ nữ trong cảnh nghèo đói. Thật không may, sự nghèo đói vẫn cho đến ngày nay.

Đáng buồn thay, Mapuche đang nhìn xuống như tầng lớp xã hội thấp nhất ở Chi-lê. Họ đã không giá vé tốt dưới sự cai trị của Pinochet, như đất của họ đã được tư nhân hóa và bán cho doanh nghiệp và người nước ngoài. Pinochet cũng từ chối thừa nhận rằng họ đã là người dân bản địa.

Khá một số lớn các Mapuche di chuyển vào thành phố năm gần đây. Trong một nỗ lực để tiếp thu vào xã hội hiện đại của Chile, nhiều Mapuche thậm chí thay đổi tên cuối của họ. Một số cao Mapuche chuyển đến Santiago hy vọng để tìm việc làm, nhưng thấy nó đã được khó khăn cho họ để tìm việc làm và được chấp nhận vào cuộc sống chính.

Mapuche đã thực hiện bước tiến lớn trong giành lại đất của họ và cố gắng để có được công nhận như là một người bản địa được bảo vệ. Họ đã có một số thành công với việc bản địa trong năm 1993, Cấm người dân bản địa được buộc phải di chuyển từ đất của họ. Là kết quả của pháp luật này, chính phủ phải bây giờ cung cấp những người tương tự như mảnh đất và Mapuche phải chấp nhận các điều khoản của sự sắp xếp trước khi họ có thể được di chuyển. Hơn nữa, Mapudungun ngôn ngữ và văn hóa chính thức được công nhận theo luật này.

Sự hình thành của CONADI (Corporación Nacional de Desarollo Indígena) cũng hưởng lợi Mapuche. Dưới quyền tiểu bang này, bản sắc văn hóa của người dân được tôn trọng và Mapuche đất là để được bảo vệ.

Khi bạn học tiếng Tây Ban Nha ở Chile, bạn có thể có cơ hội để gặp gỡ những người Mapuche, đặc biệt là nếu bạn dành thời gian ở Santiago. Có thể bạn thậm chí sẽ chứng kiến cuộc biểu tình. Trong tháng 10 năm 2011, hàng ngàn người Mapuche hành quân đến phản đối điều trị người dân của họ. Trong khi điều này có thể không là một cái gì đó mà bạn mong đợi khi bạn đăng ký tham dự các trường học tiếng Tây Ban Nha tại Chile, Mapuche và cuộc đấu tranh liên tục cho quyền lợi của mình là khá quan trọng để hiểu.”

(http://www.banvehoancong.com/uncategorized/lich-su-chile-mapuche-nguoi/)

About Le Thanh Hoang Dan

Born in Saigon.. Came to New York in 1975. Married with four children and eight grandchildren. Used to work on Wall Street, as a Data Administrator and Database designer for various banks , brokerage firms, and finally the Depository Trust and Clearing Corporation. Retired since 2002. Accomplishments in Viet Nam: (1) Teaching at Vỏ Trường Toản HS, Tây Ninh HS, Sađéc HS, Quốc Gia Sư Phạm Sàigòn, Đaị Học Sư Phạm Sàigòn, Đaị Học Sư Phạm Cần Thơ, Cao Đài (Tây Ninh), Hòa Hảo (Long Xuyên)... (2) Writer and Publisher ( "Trẻ" publishing house). Published many books on Education and Politics such as Các Vấn đề giáo dục, Triết Lý giáo dục, Những danh tác chánh trị, Lịch sử chiến tranh lạnh... (3) MC for a national TV show "Quê hương mến yêu" (Beloved country).. Academic accomplishments in the U.S.: MBA (in Information systems), MS in Information Systems, 2 Advanced certificates (1) Corporate Finance (2) Business Economics. All these degrees were from Pace University in New York. Hobby in retirement: Family, Friends, Ballroom dancing and Travel... Ra đi năm 1975. Cuộc đời nhiều sóng gió. Bây giờ tuổi đã già, 70 rồi. Chỉ muốn vui hưởng tuổi già với gia đình, bạn hữu, du lịch và khiêu vũ..
This entry was posted in Chí Lợi, Chile and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s