Oslo: Giải thưởng Nobel Hòa Bình

Tại Oslo thủ đô của Norway, vợ chồng tôi đả thăm viếng Trung Tâm Nobel Hòa Bình (Nobel Peace Center). Đây là nơi trưng bày Giải Nobel Hòa Bình và những lý tưởng giải nầy thể hiện.

Nobel Peace Center (Trung Tâm Nobel Hòa Bình)

DSC_0558

Tại trung tâm nầy Văn hóa và Chánh trị gặp nhau để thúc đẩy con người tham gia, thảo luận và suy nghĩ về những vấn đề trọng đại như chiến tranh, hòa bình và giải quyết tranh chấp.

Trung Tâm này được Vua Norway là Harald V khánh thành vào năm 2005. Nó nằm gần Tòa Đô Chánh, nơi tổ chức phát giải thưởng Nobel hàng năm.

DSC_0553

DSC_0565

DSC_0570

DSC_0577

Giải Nobel Hòa Bình là một trong 5 giải thưởng Nobel do Alfred Nobel sáng lập, 5 giải kia là: Hóa học, Vật lý, Sinh lý học hay Y khoa, và Văn chương. Alfred Nobel là một kỷ nghệ gia người Thụy Điển, đã khám phá ra chất nổ dynamite. Năm giải thưởng này được trao tặng tại Thụy Điển. Giải Nobel Hòa Bình được trao tặng tại Oslo Na Uy, vào ngày 10 tháng 12 hàng năm. Đây là ngày Nobel qua đời.

Giải thưởng Nobel Hòa Bình được trao tặng tại Tòa Đô Chánh (City Hall) Oslo vào ngày 10 tháng 12 mỗi năm

DSC_0521

Tòa Đô Chánh nhìn từ Vịnh hẹp (Fjord) Oslo

DSC_0597

Theo di chúc của Nobel, giải Nobel Hòa Bình phải được trao cho những ai đã “đóng góp nhiều nhất hay hiệu quả nhất cho tình anh em giữa các quốc gia, cho việc bải bỏ hay hạn chế các lực lượng vũ trang, trong việc tổ chức hay xúc tiến các hội nghị hòa bình“.

Tại sao chọn thủ đô Oslo của Na Uy để trao giải thưởng Nobel Hòa Bình, chớ không phải là Stockholm Thụy Điển như 5 giải Nobel kia? Lúc Nobel thiết lập các giải thưởng này, hai nước Thụy Điển và Na Uy là một liên minh, Thụy Điển phụ trách đối ngoại, Oslo phụ trách đối nội. Nobel không muốn các thế lực thế giới ảnh hưởng đến việc chọn người trúng giải Nobel Hòa Bình này.

Lễ trao tặng giải thưởng Nobel Hòa Bình

DSC_0456

Văn nghệ giúp vui trong buổi lễ

DSC_0466

Theo ước nguyện của Nobel, Uỷ Ban Nobel Hòa Bình gồm 5 thành viên do Quốc Hội Na Uy bầu chọn. Ủy Ban này có nhiệm vụ lựa chọn người trúng giải. Từ năm 1990 đến nay, giải thưởng này được trao tặng trong một buổi lễ trọng thể tại Tòa Đô Chánh (City Hall) Oslo vào ngày 10 tháng 12 mỗi năm. Trước đó từ năm 1901 đến 1904, người ta tổ chức lễ trao giải thưởng ở Quốc Hội, từ năm 1905 đến năm 1946 lễ này được tổ chức ở Viện Nobel Na Uy (Norwegian Nobel Institute), và từ năm 1947 đến năm 1989, lễ được tổ chức ở trường Luật Oslo (University of Oslo Faculty of law).

Tổng Thống Obama đã từng đến đây nhận giải thưởng Nobel Hòa Bình

DSC_0467

Huy Chương Nobel Hòa Bình

DSC_0462

Mỗi năm vào ngày 10 tháng 12 trong một buổi lễ trọng thể có sự tham dự của Vua Na Uy, vị Chủ Tịch Uỷ Ban Nobel Na Uy trao tặng giải thưởng Nobel Hòa Bình. Người nhận giải thưởng sẽ được trao tặng một văn bằng (Diploma), một huy chương (Medal) và một tài liệu xác nhận trị giá của giải thưởng. Theo thời giá của năm 2009, trị giá của giải thưởng này là 1.4 triệu đô la.

Grand Hotel nơi tiệc lớn đãi quan khách giải thưởng Nobel Hòa Bình hàng năm được tổ chức.

Những ai trúng cử giải thưởng này trong năm được ở một suite tại khách sạn này trong thời gian đến Oslo nhận giải thưởng.

Khách sạn này được khai trương năm 1874. Bên cạnh khách sạn là quán cà phê tên “Grand Cafe“. Đây là nơi một nhà soạn kịch kiêm thi sĩ nổi tiếng của Na Uy thường tới ăn trưa. Ông là Henrik Ibsen.

DSC_0674

“Giải Nobel Hòa bình (tiếng Thụy Điển và tiếng Na Uy: Nobels fredspris) là một trong năm nhóm giải thưởng ban đầu của Giải Nobel. Theo nguyện vọng ghi trong di chúc của Alfred Nobel, Giải Nobel hòa bình nên được trao “cho người đã có đóng góp to lớn trong việc đẩy mạnh tình đoàn kết giữa các quốc gia, trong việc giải trừ hoặc hạn chế các lực lượng vũ trang và trong việc tổ chức hay xúc tiến các hội nghị hòa bình”. Có nhiều người cho rằng Nobel đã lập ra giải thưởng này trong di chúc như một cách đền bù cho các chất nổ phát minh của ông vốn được sử dụng rộng rãi trong chiến tranh như dynamit hay ballistite. Thực tế thì ngoại trừ ballistite, không một loại chất nổ nào của Nobel được sử dụng trong chiến tranh khi ông còn sống.

Giải Nobel Hòa bình được trao hàng năm vào ngày 10 tháng 12, ngày mất của Alfred Nobel tại thủ đô Oslo của Na Uy. Trong khi phần lớn các giải Nobel khác được trao tại Thụy Điển và do một ủy ban của Thụy Điển quyết định, thì người hoặc tổ chức được xét trao giải Nobel Hòa bình sẽ được quyết định bởi Ủy ban Giải Nobel Na Uy do Quốc hội Na Uy lập ra. Chủ tịch hiện tại của ủy ban này, tiến sĩ Ole Danbolt Mjøs cũng là một người từng được trao Giải Nobel Hòa bình. Sở dĩ có sự khác biệt này là vì vào thời điểm Alfred Nobel viết di chúc, Thụy Điển và Na Uy gần như là một liên bang trong đó Chính phủ Thụy Điển chịu trách nhiệm lĩnh vực đối ngoại còn Quốc hội Na Uy chịu trách nhiệm lĩnh vực đối nội. Alfred Nobel chưa bao giờ giải thích lý do tại sao ông lại chọn Na Uy là nước chịu trách nhiệm xét giải Nobel Hòa bình chứ không phải Thụy Điển, nhiều người cho rằng có lẽ Nobel muốn loại trừ việc các chính phủ nước ngoài có thể thao túng Giải Nobel Hòa bình, vì vậy ông đã chọn Quốc hội Na Uy, vốn không chịu trách nhiệm về quan hệ đối ngoại.

Quá trình xét giải

Hàng năm Ủy ban Giải Nobel Na Uy tiếp nhận các đề cử cho Giải Nobel Hòa bình từ các cá nhân đủ tiêu chuẩn, những người từng được nhận giải, thượng nghị sĩ và hạ nghị sĩ, giáo sư đại học (của một số chuyên ngành nhất định), các thẩm phán quốc tế và cuối cùng là các cố vấn đặc biệt của Ủy ban. Có năm số lượng đề cử từ các nguồn này lên tới khoảng 199 cá nhân hoặc tổ chức. Những cá nhân và tổ chức được đề cử cho Giải Nobel Hòa bình có thể được biết về việc mình được đề cử, tuy nhiên điều này không được quy ước cụ thể. Hiện nay dữ liệu về các đề cử cho Giải Nobel Hòa bình từ năm 1901 đến năm 1951 đã được công khai. Nhờ đó người ta mới được biết rằng Adolf Hitler cũng từng được đề cử giải thưởng về hòa bình này năm 1939, trong số những người được đề cử còn có cả Benito Mussolini.

Tranh cãi

Giải Nobel Hòa bình là hạng mục gây nhiều tranh cãi nhất trong hệ thống Giải Nobel. Ngay chính Quốc hội Na Uy, cơ quan có nhiệm vụ cử ra Ủy ban Giải Nobel cũng từng bị chỉ trích vì đã thông qua việc Na Uy trở thành thành viên của NATO năm 1949, vì đồng ý cho phép quân đội NATO đóng trên đất Na Uy, và chấp nhận cho các tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo của Hoa Kỳ neo đậu ở các hải cảng Na Uy năm 1983. Tuy nhiên cần biết rằng Quốc hội Na Uy không được phép can thiệp vào việc lựa chọn cá nhân hoặc tổ chức để trao Giải Nobel Hòa bình, thành viên của Ủy ban Giải Nobel Na Uy không thể đồng thời là nghị sĩ quốc hội, họ thường là các cựu nghị sĩ từ nhiều đảng phái khác nhau, trong đó có cả những đảng phái phản đối việc Na Uy trở thành thành viên NATO.

Nhược điểm lớn nhất của việc xét trao Giải Nobel Hòa bình có lẽ là việc đánh giá tiêu chuẩn của các ứng cử viên. Nếu như ở các giải Nobel khác như Giải Nobel Văn học hay các giải Nobel về khoa học, các ứng cử viên thường chỉ được xét giải sau hai hoặc ba thập kỉ những đóng góp của họ ra đời, thì đóng góp của các ứng cử viên cho Giải Nobel Hòa bình thường chỉ xét ngay trong năm đó hoặc trong khoảng thời gian ngắn xung quanh thời gian xét giải, phụ thuộc vào những diễn biến chính trị của đóng góp. Vì vậy đã có nhiều trường hợp sau khi được trao Giải Nobel Hòa bình, cá nhân hoặc tổ chức nhận giải lại tham gia vào việc phát động các cuộc chiến tranh hoặc chạy đua vũ trang, đi ngược lại với tiêu chí giải thưởng. Đó là trường hợp của Theodore Roosevelt, tổng thống Mỹ, được trao giải năm 1906, sau khi được trao giải đã mở rộng không ngừng lực lượng Hải quân Hoa Kỳ và dùng vũ lực đàn áp đẫm máu các cuộc nổi dậy của người dân Philippines chống lại quân đội chiếm đóng Mỹ. Một trường hợp khác là Shimon Peres, được trao giải năm 1994, lại được coi là một trong những nhân vật “diều hâu” nhất của chính trường Israel và là người ủng hộ tích cực việc sử dụng vũ lực đàn áp người Palestine.

Ủy ban Giải Nobel Na Uy còn bị chỉ trích vì đã bỏ qua nhiều nhân vật chính trị nổi tiếng đã có những đóng góp lớn cho hòa bình thế giới, đó là Mahatma Gandhi, Steve Biko hay César Chávez. Trong đó trường hợp của lãnh tụ Ấn Độ Gandhi đã gây tranh cãi không chỉ trong dư luận mà còn trong chính nội bộ Ủy ban. Mặc dù đã được đề cử rất nhiều lần vào các năm 1937, 1938, 1939, 1947 và chỉ vài tháng trước khi ông bị ám sát năm 1948, Mahatma Gandhi đã không bao giờ được trao giải. Ủy ban Giải Nobel sau này đã rất lấy làm tiếc vì sự bỏ qua này, và khi Đăng-châu Gia-mục-thố được trao Giải Nobel Hòa bình năm 1989, chủ tịch Ủy ban đã nói rằng một trong những lí do trao giải cho vị Đạt-lại Lạt-ma là để tưởng nhớ tới Mahatma Gandhi…”

(Wikipedia, http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh)

About Le Thanh Hoang Dan

Born in Saigon.. Came to New York in 1975. Married with four children and eight grandchildren. Used to work on Wall Street, as a Data Administrator and Database designer for various banks , brokerage firms, and finally the Depository Trust and Clearing Corporation. Retired since 2002. Accomplishments in Viet Nam: (1) Teaching at Vỏ Trường Toản HS, Tây Ninh HS, Sađéc HS, Quốc Gia Sư Phạm Sàigòn, Đaị Học Sư Phạm Sàigòn, Đaị Học Sư Phạm Cần Thơ, Cao Đài (Tây Ninh), Hòa Hảo (Long Xuyên)... (2) Writer and Publisher ( "Trẻ" publishing house). Published many books on Education and Politics such as Các Vấn đề giáo dục, Triết Lý giáo dục, Những danh tác chánh trị, Lịch sử chiến tranh lạnh... (3) MC for a national TV show "Quê hương mến yêu" (Beloved country).. Academic accomplishments in the U.S.: MBA (in Information systems), MS in Information Systems, 2 Advanced certificates (1) Corporate Finance (2) Business Economics. All these degrees were from Pace University in New York. Hobby in retirement: Family, Friends, Ballroom dancing and Travel... Ra đi năm 1975. Cuộc đời nhiều sóng gió. Bây giờ tuổi đã già, 70 rồi. Chỉ muốn vui hưởng tuổi già với gia đình, bạn hữu, du lịch và khiêu vũ..
This entry was posted in Bắc Âu, Na Uy, Norway and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s